BlogpostDe Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is de Europese richtlijn die duurzaamheidsrapportage fundamenteel verandert voor bedrijven in de European Union. Sinds januari 2023 is deze wetgeving van kracht en vanaf boekjaar 2024 moeten de eerste grote ondernemingen rapporteren over hun ESG-prestaties. Dit betekent dat sustainability reporting nu op hetzelfde niveau komt als financial reporting.
De CSRD heeft impact op grote bedrijven, beursgenoteerde bedrijven, maar ook op mkb-ondernemingen in de keten en niet-EU ondernemingen met substantiële activiteiten in de EU. Of je nu direct onder de richtlijn valt of indirect via klanten en financiers met dataverzoeken te maken krijgt: de CSRD raakt vrijwel elke schakel in de waardeketen.
Dit moet je nu weten:
- Grote ondernemingen van openbaar belang rapporteren vanaf boekjaar 2024
- Rapportage verloopt volgens de European Sustainability Reporting Standards (ESRS)
- Dubbele materialiteit vormt de kern van de analyse
- Het duurzaamheidsverslag wordt onderdeel van het bestuursverslag en vereist assurance
- Ook bedrijven die niet direct onder de CSRD vallen, krijgen te maken met dataverzoeken uit de keten
Wat is de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)?
De CSRD, formeel Richtlijn (EU) 2022/2464, is op 14 december 2022 aangenomen door de European Commission en op 5 januari 2023 in werking getreden. Het is de opvolger en uitbreiding van de Non-Financial Reporting Directive (NFRD) uit 2014, die slechts voor ongeveer 11.700 grote ondernemingen gold. De corporate sustainability reporting directive breidt dit uit naar circa 50.000 ondernemingen.
Onder de CSRD moeten bedrijven te rapporteren over drie pijlers: environment (CO₂-uitstoot, energie, water, biodiversiteit), social (werknemers, mensenrechten, ketenimpact) en governance (bestuur, toezicht, beloningsbeleid, risicobeheer). Deze non financial information wordt een integraal onderdeel van het bestuursverslag en is onderworpen aan assurance. Aanvankelijk betreft dit limited assurance, met mogelijke uitbreiding naar reasonable assurance in latere jaren.
De richtlijn sluit aan het Europese Green Deal-kader en de ambitie voor klimaatneutraliteit in 2050. De koppeling met de EU-taxonomieverordening is essentieel: bedrijven moeten rapporteren welk percentage van hun omzet, kapitaaluitgaven en operationele kosten in lijn is met taxonomie-criteria. Daarnaast vormt de CSRD een fundament voor de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD).
Concrete rapportageonderwerpen zijn bijvoorbeeld:
- Scope 1, 2 en 3 broeikasgasemissies
- Waterverbruik en impact op de biodiversiteit
- Arbeidsomstandigheden van eigen werknemers en in de waardeketen
- Diversiteitsbeleid en beloningsverhoudingen binnen het bestuur
- Anti-corruptiebeleid en lobbyactiviteiten
Voor wie geldt de CSRD en vanaf wanneer?
De implementation van de CSRD verloopt gefaseerd. De verplichting is gekoppeld aan bedrijfsgrootte, beursnotering en of een onderneming een zetel heeft in de EU. Dit betekent dat verschillende categorieën bedrijven op verschillende momenten moeten starten met rapporteren.
Voor de definitie van “grote onderneming” gelden vanaf boekjaren die starten op of na 1 januari 2025 nieuwe drempels: een balanstotaal groter dan €25 miljoen, een netto-omzet groter dan €50 miljoen, of gemiddeld meer dan 250 werknemers. Een onderneming valt onder de CSRD wanneer zij aan minimaal twee van deze drie criteria voldoet.
Tijdlijn per categorie
| Boekjaar | Rapportage in | Voor wie geldt de verplichting |
|---|---|---|
| 2024 | 2025 | Grote ondernemingen van openbaar belang (OOB’s) met >500 werknemers die al onder NFRD vielen |
| 2025 | 2026 | Overige grote EU-ondernemingen die aan de nieuwe drempels voldoen |
| 2026 | 2027 | Beursgenoteerde mkb-ondernemingen (opt-out mogelijk tot 2028) |
| 2028 | 2029 | Grote niet-EU-groepen met >€150 miljoen EU-omzet en minimaal één grote of beursgenoteerde EU-dochter of bijkantoor |
Let op: consolidatieregels gelden. Veel dochterondernemingen vallen onder de groepsrapportage van de moeder en hoeven zelf niet separaat te rapporteren.
Bedrijven die niet direct onder de CSRD vallen, krijgen er indirect mee te maken als leverancier of ketenpartner. Grote afnemers zullen hun toeleveranciers om ESG-data vragen om hun eigen waardeketenrapportage te kunnen opstellen. Dit raakt naar de hele economie.
Belangrijke CSRD-concepten: dubbele materialiteit en waardeketen
Het begrip dubbele materialiteit vormt de kern van CSRD-rapportage. Dit houdt in dat bedrijven sustainability matters vanuit twee perspectieven moeten beoordelen: impact-materialiteit (de impact van het bedrijf op mens en milieu) én financiële materialiteit (het effect van ESG-risico’s en kansen op de onderneming zelf).
Een systematische materialiteitsanalyse is verplicht, inclusief consultatie van stakeholders zoals werknemers, klanten, investors en maatschappelijke organisaties. Deze dubbele blik zorgt ervoor dat rapportages niet alleen voldoen aan compliance-eisen, maar ook strategische waarde hebben voor risk management en het identificeren van kansen voor sustainable growth.
Waardeketen in kaart brengen
De CSRD vraagt bedrijven om hun volledige waardeketen te analyseren: van grondstoffen en leveranciers tot distributie, gebruik van producten en end-of-life fase. Dit sluit aan bij internationale kaders zoals de UN Guiding Principles on Business and Human Rights, de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en due diligence-kaders.
Risico’s, kansen en impacts moeten worden beoordeeld op korte, middellange en lange termijn. Denk aan klimaatrisico’s tot 2050 of arbeidsrisico’s bij toeleveranciers in specifieke landen.
Voorbeelden van materiële onderwerpen per sector:
- Automotive: Scope 3-emissies, mensenrechten in grondstoffenketens (bijvoorbeeld kobaltwinning), transitieplannen naar elektrificatie
- Financiële dienstverlening: Klimaatrisico’s in beleggingsportefeuilles, duurzame financieringsratio’s
- Voedingsindustrie: Watergebruik, biodiversiteitsimpact, arbeidsomstandigheden in de agrarische keten
- Technologie: Energieverbruik datacenters, e-waste, dataprivacy van consumers
European Sustainability Reporting Standards (ESRS)
De European Sustainability Reporting Standards zijn de bindende sustainability reporting standards onder de CSRD. Ze zijn ontwikkeld door EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group) en de eerste set is op 31 juli 2023 aangenomen door de Europese Commissie. Sinds 22 december 2023 zijn deze standaarden van kracht.
Structuur van de ESRS
Algemene standaarden:
- ESRS 1: Algemene vereisten voor de rapportage
- ESRS 2: Algemene informatievereisten (verplicht voor alle bedrijven)
Milieu (Environment):
- ESRS E1: Klimaatverandering
- ESRS E2: Vervuiling
- ESRS E3: Water en mariene hulpbronnen
- ESRS E4: Biodiversiteit en ecosystemen
- ESRS E5: Grondstofgebruik en circulaire economie
Sociaal (Social):
- ESRS S1: Eigen werknemers
- ESRS S2: Werknemers in de waardeketen
- ESRS S3: Getroffen gemeenschappen
- ESRS S4: Consumenten en eindgebruikers
Governance:
- ESRS G1: Bedrijfsvoering, cultuur, anti-corruptie, lobbyactiviteiten
Sectorspecifieke ESRS worden nog ontwikkeld voor high-impact industrieën zoals energie en automotive. Voor mkb-ondernemingen worden vereenvoudigde VSME- en LSME-standaarden voorbereid, met verwachte invoering rond 2026-2028.
Belangrijk: CSRD-rapportages moeten digitaal worden aangeleverd in een gestructureerd, machine-leesbaar formaat (XBRL in het Europees Single Electronic Format). Dit maakt aggregatie in een centrale EU-database mogelijk.
CSRD en MKB: directe en indirecte gevolgen
De meeste niet-beursgenoteerde mkb-ondernemingen vallen juridisch niet rechtstreeks onder de CSRD. Toch krijgen zij er wel mee te maken door CSRD-dataverzoeken van klanten, financiers en verzekeraars. De impact van de waardeketenrapportage reikt verder dan de bedrijven die niet direct rapportageplichtig zijn.
Wat kunnen grote afnemers verwachten?
In de periode 2025-2028 zullen grote ondernemingen hun mkb-leveranciers steeds vaker vragen om:
- CO₂-data (Scope 1, 2 en relevante Scope 3-emissies)
- Informatie over de herkomst van grondstoffen
- Arbeidsomstandigheden en mensenrechtenbeleid
- Relevante certificeringen (ISO 14001, SA8000, etc.)
- Beleid rond diversiteit, integriteit en dataprivacy
Mkb-bedrijven kunnen kiezen voor een vrijwillige, vereenvoudigde rapportage met VSME ESRS. Dit helpt om aantrekkelijk te blijven voor grote klanten en banken, en voorkomt dat bedrijven bij elk dataverzoek opnieuw moeten beginnen.
Praktijkvoorbeelden:
- Een productiebedrijf dat informatie moet aanleveren over energiegebruik en herkomst van materialen aan grote afnemers in Nederland
- Een dienstverlener die beleid rond diversiteit, integriteit en dataprivacy inzichtelijk moet maken voor institutionele klanten
- Een transportonderneming die CO₂-emissies per rit moet kunnen rapporteren aan opdrachtgevers
Hoe bereid je je voor op CSRD-rapportage?
Voorbereiding op de CSRD start idealiter 12-24 maanden vóór de eerste verplichte rapportage. Gegevens, processen en governance moeten op tijd op orde zijn. Een gestructureerde aanpak, gekoppeld aan het OESO 6-stappenmodel voor due diligence, helpt bedrijven om deze complexe reporting requirements stap voor stap aan te pakken.
Stappenplan CSRD-voorbereiding
Stap 1: Bepaal toepasselijkheid Onderzoek of en vanaf wanneer jouw organisatie onder de CSRD valt. Houd rekening met groepsstructuren en consolidatieregels. Vraag: “Voldoen wij aan minimaal twee van de drie drempelwaarden?”
Stap 2: Organiseer governance Stel een interne projectgroep in, betrek het bestuur en de raad van commissarissen/toezicht, en benoem duidelijke verantwoordelijkheden. Vraag: “Wie is eindverantwoordelijk voor ESG-rapportage binnen onze organisatie?”
Stap 3: Voer materialiteitsanalyse uit Voer een dubbele materialiteitsanalyse uit met stakeholderdialoog en documenteer de aanpak systematisch. Vraag: “Welke ESG-onderwerpen zijn materieel vanuit impact- én financieel perspectief?”
Stap 4: Breng dataprocessen in kaart Inventariseer welke ESG-data al beschikbaar zijn via HR, facilitaire diensten, finance, inkoop en IT. Verbeter de datakwaliteit waar nodig. Vraag: “Welke Scope 1, 2 en relevante Scope 3-emissies kunnen we al meten?”
Stap 5: Stel beleid en doelen vast Definieer beleid, doelstellingen (bijvoorbeeld CO₂-reductiedoelen in lijn met 2030/2050) en key performance indicators. Vraag: “Hebben wij concrete, meetbare doelen voor de toekomst?”
Stap 6: Ontwerp het rapportageproces Richt het CSRD-rapportageproces in, inclusief interne controles, audit-trail en samenwerking met de accountant voor assurance. Vraag: “Hoe zorgen we voor een betrouwbare en controleerbare report?”
Begin met een nulmeting in het huidige jaar en stel een realistische roadmap op naar de eerste CSRD-rapportage. Maak gebruik van trainingen, praktijkgidsen en digitale tools om ESRS-vereisten te vertalen naar concrete data- en rapportagevereisten.
Nadere informatie en samenhang met andere regelgeving
De CSRD staat niet op zichzelf maar hangt samen met een breder Europees wetgevingskader op het gebied van duurzaamheid. De EU-taxonomie voor duurzame activiteiten definieert welke economische activiteiten als milieuvriendelijk kwalificeren. De Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR) verplicht financiële instellingen om duurzaamheidsrisico’s in beleggingsbeslissingen te rapporteren.
De Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) vormt een aanvullende laag, met gefaseerde inwerkingtreding vanaf 2026 voor de grootste ondernemingen. Deze richtlijn legt verplichtingen op voor ketenonderzoek en het tegengaan van mensenrechtenschendingen en milieuschade.
Veel landen, waaronder Nederland, hebben nationale contactpunten, brancheorganisaties en kamers van koophandel die praktische ondersteuning bieden via veelgestelde vragen, webinars en hulpmiddelen. Ondernemingen moeten rekening houden met nationale implementatiewetgeving en toezicht door nationale autoriteiten.
Waar kun je meer informatie vinden:
- Officiële EU-publicaties via EUR-Lex
- ESRS-documenten via de EFRAG-website
- Sectorrichtsnoeren van brancheorganisaties
- Nationale richtlijnen van accountantstoezichthouders
- Praktijkgidsen van kamers van koophandel
Voor het opzetten van materialiteitsanalyses, dataprocessen, rapportagestructuren en assurance-voorbereiding kan gespecialiseerde ondersteuning waardevol zijn. Bedrijven die nu starten met voorbereiding, creëren niet alleen compliance maar ook een strategisch voordeel in een markt waar greater transparency steeds meer gewaardeerd wordt door investors, klanten en andere stakeholders.