EUDR: EU-verordening inzake ontbossingsvrije handel – Verplichtingen, termijnen en praktische gevolgen

De European Union Deforestation Regulation EUDR) betekent een van de belangrijkste veranderingen in de manier waarop bedrijven grondstoffen die verband houden met ontbossing inkopen en verhandelen. Als uw producten zoals koffie, cacao, palmolie of hout importeert, exporteert of verhandelt, zal deze verordening u op de EU-markt ingrijpend veranderen.

In deze uitgebreide gids wordt alles uitgelegd wat u weten over de EUDR-vereisten, van welke goederen onder de regelgeving vallen tot het opzetten van een conform due diligence-systeem binnen uw .

Kort overzicht: wat de EUDR voor uw betekent

Verordening (EU) 2023/1115, beter bekend als de EUDR of de verordening inzake ontbossingsvrije producten, is de baanbrekende EU-wetgeving die ervoor moet zorgen dat producten die de Europese markt binnenkomen of verlaten, niet bijdragen aan wereldwijde ontbossing of bosdegradatie. Voor importeurs, exporteurs en EU-producenten van bepaalde grondstoffen brengt deze verordening aanzienlijke nieuwe nalevingsverplichtingen met zich mee.

Dit is wat u in één oogopslag u weten:

• Hoofddoel: voorkomen dat producten die verband houden met ontbossing en bosdegradatie op de EU-markt worden gebracht of uit de Unie worden uitgevoerd
• Kernverplichting: Alle relevante producten moeten aantoonbaar ontbossingsvrij zijn, legaal zijn in het land van productie en gedekt worden door een geldige due diligence-verklaring voordat ze op de markt worden gebracht of worden geëxporteerd
• Belangrijke data voor grote exploitanten en handelaren: de volledige verplichtingen gelden vanaf 30 december 2025 (na een uitstel van één jaar ten opzichte van het oorspronkelijke tijdschema)
• Belangrijke data voor kmo’s en micro-ondernemingen: vereenvoudigde verplichtingen die vanaf 30 juni 2026 volledig van kracht worden
• Uiterste datum: Producten moeten afkomstig zijn van grond die na 31 december 2020 niet is ontbost

De EUDR is van toepassing op zeven grondstoffen: rundvee, cacao, koffie, palmolie, rubber, soja en hout. Het toepassingsgebied reikt echter veel verder dan alleen grondstoffen: ook tal van afgeleide producten, zoals chocolade, lederwaren, meubels, koffieproducten en rubberartikelen, vallen onder deze regels.

Wat is de EUDR en waarom is deze verordening aangenomen?

De EUDR, officieel bekend als Verordening (EU) 2023/1115, bevat regels voor het op de markt van de Unie brengen en de uitvoer uit de Unie van bepaalde grondstoffen en producten die verband houden met ontbossing en bosdegradatie. Deze verordening betekent een aanzienlijke uitbreiding van de inspanningen van de EU om de milieueffecten van de wereldhandel aan te pakken.

Belangrijke feiten over de achtergrond en het doel van de verordening:

• De EUDR is op 29 juni 2023 in werking getreden en vervangt en breidt de eerdere EU-houtverordening (EUTR) aanzienlijk uit, die uitsluitend gericht was op illegale houtkap
• De verordening heeft tot doel de bijdrage van de EU aan wereldwijde ontbossing, de uitstoot van broeikasgassen en het wereldwijde verlies aan biodiversiteit als gevolg van de uitbreiding van de landbouw te verminderen
• Dit geldt zowel voor producten die in de EU op de markt worden gebracht als voor producten die uit de EU worden uitgevoerd, waardoor in alle handelsstromen een uniforme norm wordt gewaarborgd
• De wet voert een strikte eis inzake ontbossingsvrijheid in, gekoppeld aan een peildatum van 31 december 2020 – wat inhoudt dat het land waarop grondstoffen zijn geproduceerd, na deze datum niet mag zijn ontbost of aangetast
• De EUDR vormt een kernonderdeel van de Europese Green Deal en ondersteunt de bredere strategieën van de EU op het gebied van klimaatmitigatie en biodiversiteit
• Volgens onderzoek van de Europese Commissie was de EU tussen 2013 en 2020 verantwoordelijk voor de invoer van goederen die verband hielden met ongeveer 16% van de wereldwijde ontbossing, waardoor deze verordening een direct antwoord vormt op de ecologische voetafdruk van de Unie

De verordening kwam tot stand vanuit het groeiende besef dat vrijwillige certificeringsregelingen en eerdere regelgevingsbenaderingen ontoereikend waren. De mededeling van de EU uit 2019 over het opvoeren van de EU-maatregelen ter bestrijding van ontbossing legde de basis, en naar aanleiding van de toezeggingen tijdens COP26 en druk van milieuorganisaties heeft de Europese Commissie de verordening op 17 november 2021 voorgesteld. De wet werd op 1 juni 2023 aangenomen na intensieve onderhandelingen om een evenwicht te vinden tussen milieudoelstellingen en handelshoudkundige overwegingen.

Welke grondstoffen en producten vallen onder de EUDR?

De EUDR heeft betrekking op zeven relevante grondstoffen en een uitgebreide lijst van relevante producten die daarvan zijn afgeleid; deze zijn allemaal gespecificeerd aan de hand van GN-codes in bijlage I bij de verordening. Het is van essentieel belang om precies te weten wat onder het toepassingsgebied valt, om te kunnen bepalen of uw aan de voorschriften moet voldoen.

De zeven grondstoffen die onder de EUDR vallen, met voorbeelden van producten:

• Vee: Levende runderen, rundvlees, kalfsvlees en lederwaren, waaronder tassen, schoenen en meubelbekleding
• Cacao: cacaobonen, cacaomassa, cacaoboter, cacaopoeder en chocoladeproducten, waaronder zoetwaren en bakkerijproducten die cacao bevatten
• Koffie: groene koffiebonen, gebrande koffie, oploskoffie, koffie-extracten en producten die koffie bevatten
• Oliepalm: ruwe en geraffineerde palmolie, palmpitolie en producten die ingrediënten op basis van palmolie bevatten, zoals bepaalde voedingsmiddelen, cosmetica en biobrandstoffen
• Rubber: Natuurrubber (inclusief latex) en een breed scala aan rubberproducten, zoals banden, pakkingen en rubberen schoeisel
• Soja: sojabonen, sojameel, sojaolie, sojalecithine en diervoeder dat soja bevat
• Hout: houtblokken, gezaagd hout, houten panelen, pulp, papierproducten, meubels, houten verpakkingen en houtskool

Het toepassingsgebied omvat tal van verwerkte producten wanneer deze de genoemde grondstoffen bevatten of daarvan zijn vervaardigd. Zo vallen bijvoorbeeld een meubelmerk dat tropisch hardhout gebruikt, een chocoladefabrikant die cacao inkoopt, een koffiebrander die bonen importeert of een producent van rubberproducten die natuurlijke latex gebruikt, allemaal onder het toepassingsgebied van de verordening.

Het is belangrijk op te merken dat het toepassingsgebied via toekomstige gedelegeerde handelingen kan worden aangepast. De Europese Commissie heeft de bevoegdheid om nieuwe grondstoffen toe te voegen die verband houden met ontbossing, of om de productlijsten aan te passen. In het kader van reeds aangenomen wijzigingen is drukwerk uit het toepassingsgebied geschrapt om de reikwijdte van de verordening te beperken en de administratieve lasten voor bepaalde sectoren te verminderen.

Wie moet zich hieraan houden en vanaf wanneer? (exploitanten, handelaren, kmo’s)

Om te bepalen uw zijn, is het van cruciaal belang te weten wie volgens de EUDR als „exploitant“ of „handelaar“ wordt aangemerkt. De verordening onderscheidt verschillende categorieën met uiteenlopende eisen en termijnen.

Onder „marktdeelnemers“ wordt verstaan elke natuurlijke of rechtspersoon die, in het kader van een commerciële activiteit, relevante producten voor het eerst op de EU-markt brengt of deze uit de EU uitvoert. Hieronder vallen zowel importeurs die de betreffende goederen in de EU binnenbrengen als fabrikanten die producten voor het eerst op de markt brengen.

Handelaren zijn personen die in het kader van een commerciële activiteit relevante producten die reeds op de EU-markt zijn gebracht, op die markt aanbieden. Tot deze categorie behoren onder bepaalde voorwaarden distributeurs, groothandelaren en detailhandelaren.

Sollicitatietermijnen per type acteur:

• Grote ondernemingen en handelaren die geen kmo zijn: vanaf 30 december 2025 gelden de volledige EUDR-verplichtingen, met inbegrip van uitgebreide zorgvuldigheidsvereisten. Deze datum houdt rekening met het goedgekeurde uitstel van één jaar ten opzichte van de oorspronkelijke deadline van december 2024.
• Middelgrote ondernemingen: Vanaf 30 december 2025 gelden voor hen dezelfde verplichtingen als voor grote exploitanten, hoewel de uitvoering hierdoor mogelijk wordt beïnvloed door overwegingen inzake evenredigheid.
• Kleine en micro-ondernemers: in bepaalde gevallen gelden vereenvoudigde of beperkte verplichtingen, die vanaf 30 juni 2026 volledig van kracht worden. Kleine en micro-ondernemers in de primaire sector profiteren van specifieke versoepelingen.
• Handelaren in de toeleveringsketen: Voor handelaren die uitsluitend handelen in producten die al op de markt zijn gebracht, kunnen minder strenge eisen gelden, zoals de verplichting om een administratie bij te houden zonder dat zij een volledige due diligence-verklaring hoeven in te dienen.

De verordening is van toepassing op:

• in de EU gevestigde bedrijven die producten op de EU-markt brengen of deze exporteren
• Niet-EU-ondernemingen wanneer zij via in de EU gevestigde entiteiten in de EU importeren
• Elk bedrijf in de waardeketen dat optreedt als eerste exploitant of als handelaar die producten op de markt brengt

Als uw momenteel hout of houtproducten verhandelt in het kader van de EU-houtverordening (EUTR), u binnen de nieuwe termijnen overschakelen op de EUDR-regels. De EUDR vervangt in feite de EUTR door een breder en strenger regelgevingskader.

Zowel exploitanten als handelaren hebben dezelfde verplichtingen wat betreft het waarborgen van de naleving, hoewel de specifieke vereisten voor zorgvuldigheid kunnen verschillen naargelang de positie in de toeleveringsketen en de omvang van het bedrijf.

Belangrijkste EUDR-verplichtingen: ontbossingsvrij, wettigheid en Traceerbaarheid

De kern van de EUDR wordt gevormd door drie onderling samenhangende vereisten waaraan exploitanten en bepaalde handelaren moeten voldoen voordat zij de betreffende producten op de EU-markt brengen of uit de Unie exporteren.

Exploitanten moeten ervoor zorgen dat producten:

1. Zonder ontbossing
2. Vervaardigd in overeenstemming met de geldende wetgeving van het land van productie
3. Waarvoor een geldige due diligence-verklaring is ingediend vóór het in de handel brengen of de uitvoer

Wat betekent ‘ontbossingsvrij’?

De eis dat er geen ontbossing plaatsvindt, vormt de kern van de verordening. In de praktijk betekent dit:

• Geen omzetting van bosgrond naar landbouwgrond (of enig ander niet-bosgebruik) na 31 december 2020 voor percelen waarop het betreffende product is geproduceerd
• Specifiek voor houtproducten geldt dat er geen sprake mag zijn van bosdegradatie zoals gedefinieerd in de verordening – dit omvat onder meer de omzetting van oerbossen of zich op natuurlijke wijze herstellende bossen in plantagebossen of ander bebost land na de uiterste datum
• De definitie van „bos“ is gebaseerd op de criteria van de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO): een gebied van meer dan 0,5 hectare met bomen die hoger zijn dan 5 meter en een kroonbedekking van meer dan 10%

Deze „cut-off date“-benadering houdt in dat producten afkomstig van recent ontboste gronden de EU-markt niet legaal mogen binnenkomen of verlaten, ongeacht of de ontbossing volgens de lokale wetgeving legaal was.

Inzicht in de vereiste van „wettigheid“

Producten moeten niet alleen ontbossingsvrij zijn, maar ook worden geproduceerd in overeenstemming met de relevante wetgeving van het land van productie. Dit omvat:

• Regelgeving inzake grondgebruiksrechten en grondbezit
• Milieuwetgeving
• Voorschriften voor bosbeheer
• Arbeidsrechten en wetgeving inzake de bescherming van werknemers
• Bescherming van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van inheemse volkeren
• Belasting- en anticorruptiewetgeving
• Rechten van derden, indien van toepassing

Deze dubbele eis – ontbossingsvrij en legaal – houdt in dat zelfs als er bij de productie geen sprake is geweest van recente ontbossing, het niet naleven van lokale wetgeving de toegang tot de markt nog steeds kan belemmeren.

Traceerbaarheid

Om aan te tonen dat producten aan deze normen voldoen, schrijft de EUDR Traceerbaarheid gedegen Traceerbaarheid de toeleveringsketens voor:

• Het verzamelen van nauwkeurige geolocatiegegevens (lengte- en breedtegraadcoördinaten) voor alle percelen waarop de betreffende grondstoffen zijn geproduceerd
• Voor grotere percelen: polygooncoördinaten met een nauwkeurigheid die voldoet aan de norm van 500 m × 500 m zoals gespecificeerd in de uitvoeringsrichtlijnen
• Duidelijke documentatie waarin elke zending aan deze specifieke productiepercelen wordt gekoppeld
• Het bijhouden van gegevens over de toeleveringsketen, waarin de herkomstketen van productie tot het in de handel brengen wordt weergegeven

Deze Traceerbaarheid worden gehandhaafd via het EUDR-informatiesysteem, een gecentraliseerd digitaal platform waarop exploitanten hun due diligence-verklaringen elektronisch moeten indienen. Dit systeem vervangt eerdere werkwijzen en zorgt voor een uniforme, EU-brede infrastructuur voor naleving.

Due diligence-systeem in het kader van de EUDR

Marktdeelnemers die relevante producten op de EU-markt brengen of exporteren, moeten een gedocumenteerd systeem voor zorgvuldigheidscontrole opzetten en onderhouden. Dit systeem moet operationeel zijn voordat er handel wordt gedreven in producten die onder de regeling vallen, en moet consequent worden toegepast op alle relevante transacties.

Het due diligence-systeem bestaat uit drie belangrijke onderdelen die samen zorgen voor het aantonen van naleving:

Het verzamelen van informatie vormt de basis van het systeem. Gebruikers moeten uitgebreide data verzamelen, data :

• Gedetailleerde productbeschrijvingen en hoeveelheden
• Vermelding van het land van productie
• De geografische coördinaten van alle percelen waar het product is geteeld
• Productiedata en oogstperiodes
• Gegevens en contactgegevens van de leverancier
• Bewijs van naleving van de relevante wetgeving van het land van productie
• Referentienummers die producten koppelen aan documentatie in de toeleveringsketen

Bij een risicobeoordeling moeten exploitanten nagaan hoe groot de kans is dat producten in hun toeleveringsketens verband houden met ontbossing, bosdegradatie of illegale praktijken. Bij deze beoordeling moet rekening worden gehouden met:

• De door de Europese Commissie toegekende risicocategorie voor het land of de regio
• Het specifieke type grondstof en het bijbehorende risico op ontbossing
• De complexiteit van de toeleveringsketen en het aantal tussenpersonen
• De omvang van ontbossing of bosdegradatie in de regio waar de grondstoffen vandaan komen
• Beschikbare data observatoriuminformatie
• Bezwaren van derden of maatschappelijke organisaties
• De robuustheid van nalevingssystemen bij leveranciers

Er moeten risicobeperkende maatregelen worden genomen wanneer uit de risicobeoordeling blijkt dat het risico niet te verwaarlozen is. Mogelijke maatregelen zijn onder meer:

• Het opvragen van aanvullende documentatie of certificaten bij leveranciers
• Het laten uitvoeren van onafhankelijke verificaties of audits door derden
• Gebruik van satellietmonitoringdiensten om productiepercelen te controleren
• Het uitvoeren van verificatiebezoeken ter plaatse
• Het aanpassen van inkooppatronen om risicovolle herkomstlanden te vermijden
• Het implementeren van contractuele vereisten met leveranciers met betrekking tot ontbossing

Exploitanten mogen pas tot marktintroductie overgaan wanneer hun risicobeperkende maatregelen het vastgestelde risico tot een verwaarloosbaar niveau hebben teruggebracht.

De verklaring inzake zorgvuldigheid moet via het EUDR-informatiesysteem worden ingediend voordat elke zending in de handel wordt gebracht of wordt uitgevoerd. Deze verklaring bevat de vereiste informatie over de producten, bevestigt dat de nodige zorgvuldigheid in acht is genomen en vermeldt referentienummers voor traceerbaarheid en handhavingsdoeleinden.

Kmo’s en bepaalde handelaren mogen vereenvoudigde zorgvuldigheidsprocedures volgen of gedeeltelijk vertrouwen op verklaringen van toeleveranciers. Alle actoren in de keten moeten echter een gedegen administratie bijhouden en kunnen aantonen dat de producten waarmee zij werken, onder een geldige zorgvuldigheidsprocedure vallen.

Benchmarking per land en risicogebaseerde controles

De Europese Commissie zal landen – en mogelijk ook subnationale regio’s – indelen in drie risicocategorieën op basis van hun betrokkenheid bij ontbossing en bosdegradatie die verband houden met de betreffende grondstoffen. Dit benchmarkingsysteem heeft rechtstreeks invloed op de manier waarop de EUDR in de praktijk wordt toegepast.

De drie risicocategorieën en hun gevolgen:

• Landen met een laag risico: Exporteurs die producten uit deze landen betrekken, profiteren van vereenvoudigde zorgvuldigheidsverplichtingen. De eisen op het gebied van informatieverstrekking en risicobeoordeling zijn versoepeld en de controles door de bevoegde autoriteiten vinden minder vaak plaats. De oorspronkelijke lijst van de Commissie omvatte acht landen, waaronder Japan.
• Landen met een standaardrisico: Dit is de standaardcategorie. Hier gelden volledige due diligence-vereisten, waaronder het verzamelen van uitgebreide informatie, een gedetailleerde risicobeoordeling en, indien nodig, het nemen van risicobeperkende maatregelen. De meeste landen vallen in eerste instantie in deze categorie.
• Landen met een hoog risico: Exploitanten krijgen te maken met strengere controles en strengere nalevingsverplichtingen. De bevoegde autoriteiten voeren aanzienlijk vaker controles uit, en exploitanten moeten mogelijk uitgebreide risicobeperkende maatregelen nemen, waaronder audits door externe partijen en verbeterde satellietmonitoring. Landen als Indonesië en Brazilië, waar aanzienlijke ontbossing plaatsvindt in verband met de productie van grondstoffen, kunnen in deze categorie vallen.

De Commissie zal de landenrisicoclassificaties publiceren en regelmatig bijwerken, op basis van informatie uit diverse bronnen, waaronder:

• Data het EU-waarnemingscentrum voor ontbossing en bosdegradatie
• Nationale ontbossings- en herbebossingspercentages
• Productietrends voor grondstoffen die onder de EUDR vallen
• Informatie van de regeringen van de producerende landen
• Input van maatschappelijke organisaties en onderzoeksinstellingen
• Bilaterale samenwerkingsovereenkomsten met producerende landen

Zelfs wanneer producten uit landen met een laag risico worden ingekocht, moeten marktdeelnemers nog steeds essentiële informatie verzamelen en verklaringen inzake zorgvuldigheid indienen. De vereenvoudiging heeft betrekking op de intensiteit van de risicobeoordeling en de frequentie van de monitoring, niet op de fundamentele verplichting om aan te tonen dat producten ontbossingsvrij en legaal zijn.

Ongeveer 15 landen, waaronder Vietnam en Ghana, onderhandelen momenteel met de EU over bilaterale overeenkomsten om tegen het tweede kwartaal van 2026 hun benchmarkstatus te verkrijgen.

Het opzetten en onderhouden van een EUDR-conform systeem in uw

Om aan de EUDR-voorschriften te voldoen, moeten nieuwe eisen worden geïntegreerd in de bestaande processen op het gebied van toeleveringsketenbeheer, inkoop en duurzaamheid. Bedrijven die hier vroeg mee beginnen, zullen beter in staat zijn om de deadlines van 2025/2026 te halen zonder dat hun bedrijfsvoering hierdoor wordt verstoord.

Het in kaart brengen van uw toeleveringsketens

De basis voor naleving van de EUDR is dat u precies weet waar uw vandaan komen:

• Breng alle leveranciers van grondstoffen die onder de EUDR vallen in kaart en traceer deze terug tot aan de bron
• Werk samen met leveranciers om geolocatiegegevens voor elk perceel of elke boerderij te verkrijgen
• Leg de traceerbaarheid vast vanaf de productie tot uw
• Breng de relaties in de indirecte toeleveringsketen in kaart wanneer u via tussenpersonen of handelaren u
• Geef de voorkeur aan producten uit toeleveringsketens waar Traceerbaarheid al Traceerbaarheid ingevoerd of gemakkelijk kan worden geïmplementeerd

Interne procedures opstellen

Leg uw voor het voldoen aan de zorgvuldigheidseisen vast in de vorm van gedocumenteerde procedures:

• Stel standaardprocedures op voor het verzamelen van informatie bij leveranciers
• Ontwikkel een risicobeoordelingsmethode die is afgestemd op uw en inkoopregio’s
• Stel duidelijke criteria vast voor wanneer risicobeperking nodig is en welke maatregelen moeten worden genomen
• Stel workflows op voor het opstellen en indienen van due diligence-verklaringen
• Integreer controles op de naleving van de EUDR in de goedkeuringsprocessen voor aanbestedingen

Het kiezen van tools en data

Kies de juiste technologie en informatiebronnen om uw inspanningen uw te ondersteunen:

• GIS-tools (Geografisch Informatiesysteem) of satellietmonitoringdiensten voor het verifiëren van productielocaties
• Leveranciersportalen of -platforms voor het verzamelen van de benodigde informatie en documentatie
• Archieven voor juridische documenten om het bewijs van naleving van de nationale wetgeving te bewaren
• Integratie met systemen zoals het EU-observatorium voor ontbossing en bosdegradatie voor risico-informatie
• Databases die GN-codes koppelen aan uw voor het bepalen van de toepassingssfeer

Organisatorische verantwoordelijkheden

Duidelijke verantwoordingsplicht is essentieel voor een effectieve naleving van de EUDR:

• Wijs een compliance officer of een team aan dat verantwoordelijk is voor de implementatie van de EUDR
• Rollen vaststellen voor de afdelingen Inkoop, Duurzaamheid, Juridische Zaken en IT
• Stel escalatieprocedures op voor risicobeslissingen en gevallen van niet-naleving
• Zorg ervoor dat er rapportagelijnen naar het hoger management worden opgezet voor updates over de nalevingsstatus

Opleiding en betrokkenheid van leveranciers

Zorg voor capaciteit binnen uw en toeleveringsketen:

• Geef relevante medewerkers training over de EUDR-vereisten, deadlines en documentatie-eisen
• Stel begeleidend materiaal voor leveranciers op waarin wordt uitgelegd welke data bewijsstukken u
• Betrek belangrijke leveranciers in de producerende landen in een vroeg stadium om hun medewerking te verzekeren
• Overweeg gezamenlijke initiatieven met branchegenoten om kleine leveranciers te ondersteunen die wellicht niet over digitale vaardigheden of middelen beschikken

Data

Voorkom een versnipperde aanpak door compliance-informatie te centraliseren:

• Zorg voor systemen om data, leveranciersinformatie en risicobeoordelingen op te slaan
• Koppel due diligence-gegevens aan specifieke zendingen en transacties
• Zorg ervoor dat data voldoen aan de vereisten van het EUDR-informatiesysteem
• Integreer data waar mogelijk data bestaande systemen voor naleving van handelsvoorschriften en douanezaken

Doorlopend onderhoud en evaluatie

Naleving van de EUDR is geen eenmalige aangelegenheid:

• Risicobeoordelingen regelmatig herzien en bijwerken op basis van nieuwe informatie, veranderende ontbossingspatronen of juridische ontwikkelingen in de landen van herkomst
• Bewaar alle documenten met betrekking tot de zorgvuldigheidsplicht, risicoanalyses en bewijsmateriaal inzake risicobeperking gedurende ten minste 5 jaar met het oog op een eventuele inspectie
• Blijf op de hoogte van updates van de Europese Commissie over benchmarking per land en implementatierichtlijnen
• Test uw regelmatig door middel van interne audits of schakel externe beoordelaars in om tekortkomingen op te sporen
• Volg de ontwikkelingen op het gebied van satellietmonitoring en andere verificatietechnologieën die uw kunnen versterken

Handhaving, controles en sancties

De EU-lidstaten moeten bevoegde autoriteiten aanwijzen om toe te zien op de naleving van de EUDR en deze af te dwingen. Deze autoriteiten verschillen per land – bijvoorbeeld het BfR in Duitsland, de NVWA in Nederland of relevante douane- en voedselveiligheidsinstanties in andere lidstaten. De Europese Commissie ondersteunt dit handhavingskader via het gecentraliseerde informatiesysteem en coördinatiemechanismen.

Soorten nalevingscontroles

De bevoegde autoriteiten zullen verschillende soorten inspecties uitvoeren:

• Documentbeoordelingen waarbij due diligence-verklaringen, ondersteunend bewijsmateriaal en de administratie worden onderzocht
• Fysieke controle van zendingen aan grenzen en in havens
• Controles ter plaatse bij exploitanten en handelaren
• Verificatie op afstand aan de hand van data kruiscontrole van geolocatiegegevens
• Vervolgonderzoeken naar aanleiding van klachten of informatie van derden

Intensiteit van de inspecties

De frequentie en grondigheid van de controles variëren naargelang het risico:

• Producten uit landen met een hoog risico worden het vaakst gecontroleerd
• Voor inkoop met standaardrisico gelden de in uitvoeringsbesluiten vastgestelde basisinspectieniveaus
• Producten uit landen met een laag risico profiteren van een lagere inspectiefrequentie
• Exploitanten met een geschiedenis van niet-naleving kunnen te maken krijgen met verscherpt toezicht, ongeacht de herkomst van hun producten

Samenwerking tussen overheidsinstanties

Handhaving vereist samenwerking tussen verschillende instanties:

• De douane werkt samen met de bevoegde autoriteiten om aan de voorschriften niet-conforme zendingen aan de grens op te sporen en te signaleren
• Producten waarvoor geen geldige due diligence-verklaringen zijn afgegeven, kunnen worden vastgehouden of mogen niet in het vrije verkeer worden gebracht
• Door informatie-uitwisseling tussen de lidstaten kunnen marktdeelnemers op de hele EU-markt worden gevolgd
• Het EUDR-informatiesysteem biedt een centraal register waarmee autoriteiten de naleving kunnen controleren

Gevolgen van niet-naleving

Bedrijven die niet aan alle vereisten voldoen, krijgen te maken met ernstige gevolgen:

• Verbod op markttoegang: Producten mogen niet op de EU-markt worden gebracht of uit de Unie worden uitgevoerd zonder geldige due diligence
• Intrekkings- en terugroepbevelen: bevoegde autoriteiten kunnen eisen dat producten die niet aan de voorschriften voldoen en die al op de markt zijn, uit de handel worden genomen
• Financiële sancties: Boetes moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn en kunnen bij ernstige inbreuken oplopen tot 4 % van de omzet in de EU – wat voor grote exploitanten neerkomt op 200 miljoen euro of meer
• Inbeslagname: Goederen die niet aan de voorschriften voldoen, kunnen in beslag worden genomen en mogen niet worden verkocht
• Uitsluiting van overheidsopdrachten: in ernstige gevallen kunnen bedrijven tijdelijk worden uitgesloten van EU-overheidsopdrachten of van toegang tot overheidsfinanciering
• Reputatieschade: het niet naleven van de regels wordt openbaar, wat het vertrouwen van de consument en de zakelijke relaties schaadt

Praktijkvoorbeeld van handhaving

Stel je een scenario voor waarin een cacaohandelaar probeert een zending in te voeren zonder de vereiste due diligence-verklaring in te dienen bij het EUDR-informatiesysteem. Aan de grens controleren de douaneautoriteiten de zending aan de hand van de database. Omdat ze geen geldige verklaring vinden, houden ze de goederen vast. De bevoegde autoriteit stelt vervolgens een onderzoek in en eist dat de handelaar naleving aantoont, op straffe van boetes en inbeslagname van de producten. Zonder data juiste data bewijs van legaliteit kan de zending niet worden vrijgegeven, en krijgt de handelaar te maken met mogelijke sancties, opslagkosten en verstoring van de toeleveringsketen.

Hulpmiddelen, recente wijzigingen en volgende stappen voor bedrijven

Het EUDR-kader blijft zich ontwikkelen naarmate de EU de uitvoeringsdetails verder uitwerkt en inspeelt op de feedback van belanghebbenden. Voor bedrijven die zich voorbereiden op naleving is het van essentieel belang om op de hoogte te blijven van wijzigingen.

Recente wijzigingen en aanpassingen

Sinds de eerste publicatie van de verordening zijn er verschillende belangrijke wijzigingen doorgevoerd:

• Uitstel van de indieningstermijnen: De oorspronkelijke deadline van december 2024 voor grote exploitanten is met een jaar verlengd tot 30 december 2025, terwijl de deadlines voor kmo’s zijn verschoven naar 30 juni 2026. Dit uitstel is het gevolg van verzoeken van meer dan 120 organisaties en weerspiegelt de uitdagingen bij de uitvoering, zowel in de EU als in de producerende landen.
• Vereenvoudigde verplichtingen voor kleine primaire marktdeelnemers: Kleine en micro-marktdeelnemers (zoals kleine boeren in producerende landen) profiteren van versoepelde rapportage- en zorgvuldigheidseisen om onevenredige lasten te voorkomen.
• Uit het toepassingsgebied geschrapte gedrukte materialen: Boeken en andere gedrukte papierproducten zijn uit bijlage I geschrapt, waardoor het toepassingsgebied van de verordening is beperkt en de administratieve verplichtingen voor uitgevers en drukkers zijn verminderd.
• Verduidelijkte definities en richtsnoeren: De Commissie heeft aanvullende richtsnoeren gepubliceerd over de vereisten inzake geolokalisatie, de werking van het informatiesysteem en de overgangsregelingen vanuit de EUTR.

Beschikbare hulpmiddelen en bronnen

Er zijn verschillende instrumenten op EU-niveau die de uitvoering van de EUDR ondersteunen:

• EUDR-informatiesysteem: het gecentraliseerde platform voor het indienen van due diligence-verklaringen, dat naar verwachting ruim voor de aanvraagtermijnen volledig operationeel zal zijn
• EU-waarnemingscentrum voor ontbossing en bosdegradatie: verstrekt data wereldwijde trends op het gebied van ontbossing en informatie over satellietmonitoring, en ondersteunt beslissingen op het gebied van benchmarking tussen landen
• Richtlijnen van de Europese Commissie: officiële veelgestelde vragen, implementatiegidsen en toelichtend materiaal, beschikbaar via het milieuportaal van de Commissie
• Informatiebronnen van de nationale bevoegde autoriteiten: De door elke lidstaat aangewezen autoriteit biedt landspecifieke richtlijnen en contactpunten voor vragen
• Sector : sectororganisaties en platforms met meerdere belanghebbenden bieden gezamenlijke hulpmiddelen, opleidingen en ondersteuning bij het betrekken van leveranciers

Aanbevolen vervolgstappen voor uw

Nu de aanvraagtermijnen naderen, moeten bedrijven nu actie ondernemen om zich voor te bereiden:

1. Voer een lacuneanalyse uit: vergelijk uw werkwijzen met de EUDR-vereisten om vast te stellen waar aanpassingen nodig zijn op het gebied van gegevensverzameling, risicobeoordeling en documentatie
2. Geef prioriteit aan risicovolle grondstoffen en toeleveringsketens: richt de eerste inspanningen op producten en herkomstgebieden waar het risico op ontbossing het grootst is of Traceerbaarheid het zwakst Traceerbaarheid
3. Leveranciers in producerende landen betrekken: Ga de dialoog aan met leveranciers om data over de herkomst, documentatie inzake de wettigheid en toezeggingen op het gebied van naleving te verkrijgen. Werk bijvoorbeeld samen met cacaoleveranciers in Ivoorkust – waar 70% van de productie mogelijk te maken heeft met nalevingsproblemen – om Traceerbaarheid te implementeren
4. Plan technologische en systeemupgrades: ga na of uw IT-infrastructuur de informatiestromen in het kader van due diligence aankan, kan worden geïntegreerd met het EUDR-informatiesysteem en de vereiste gegevens kan bewaren
5. Zorg voor de toewijzing van middelen en verantwoordelijkheden: maak een begroting voor nalevingskosten (volgens onderzoek van Copenhagen Economics variëren de schattingen voor kmo’s van € 2.000 tot € 23.000 per jaar) en zorg ervoor dat er duidelijk is wie verantwoordelijk is voor de implementatie van de EUDR
6. Ontwikkelingen op regelgevingsgebied volgen: houd de mededelingen van de Commissie bij over benchmarklijsten per land, uitvoeringsbesluiten en updates van richtsnoeren
7. Overweeg samenwerking binnen de sector: sluit u aan bij sectorinitiatieven of certificeringsregelingen die voldoen aan de EUDR-vereisten, om de lasten van de verificatie van de toeleveringsketen te delen

Vooruitblik

De EUDR betekent een fundamentele verschuiving in de manier waarop de EU ontbossing aanpakt via haar handelsbeleid. Volgens prognoses zou de verordening ertoe kunnen bijdragen dat tegen 2030 14 miljoen hectare ontbossing wordt voorkomen, met alle voordelen van dien voor het klimaat en de biodiversiteit. Voor bedrijven gaat het bij een tijdige voorbereiding niet alleen om het vermijden van boetes, maar ook om het waarborgen van ontbossingsvrije toeleveringsketens die voldoen aan de veranderende verwachtingen van de consument en bijdragen aan duurzaamheidsdoelstellingen.

Uit een analyse van de Rabobank blijkt dat tegen 2028 mogelijk tot 50% van de toeleveringsketens moet worden aangepast om aan de voorschriften te voldoen. Bedrijven die hier nu al mee beginnen, zullen beter gepositioneerd zijn dan bedrijven die wachten tot de deadlines naderen.

De verordening kan ook als voorbeeld dienen voor soortgelijke maatregelen wereldwijd, aangezien er momenteel gesprekken gaande zijn in de Verenigde Staten en andere belangrijke markten. Door nu te investeren in naleving van de EUDR kan men dus een basis leggen om in de toekomst ook aan regelgevingseisen elders te voldoen.

Een vroegtijdige, gestructureerde voorbereiding vermindert het nalevingsrisico en stelt uw in staat om de deadlines van 2025/2026 te halen. Dit is het moment om te beginnen met het in kaart brengen van uw , het betrekken van uw en het opzetten van uw -systeem. Wie nu daadkrachtig optreedt, zal deze vereisten soepel kunnen naleven en tegelijkertijd een duurzamere, veerkrachtigere bedrijfsvoering voor de toekomst creëren.